ROI (Return on Investment), tanımlanan bir dönemde yatırıma bağlanan sermayeye göre elde edilen getiriyi gösteren orandır. Fizibilite çalışmalarında yatırımın kârlılığını yorumlamaya yardımcı olabilir. Sonucu doğru okumak için getirinin, sermayenin ve dönemin nasıl tanımlandığı açıklanmalıdır.
ROI bir süre değildir. Geri ödeme süresi, net bugünkü değer ve iç verim oranı farklı sorulara cevap verir. Bir yatırımın uygunluğu tek başına yüksek veya pozitif ROI ile belirlenmez.
ROI nasıl hesaplanır?
Bu yazıda kullanılan basit tanım şöyledir:
ROI (%) = Tanımlanan dönemin yatırıma atfedilen net kârı / Tanımlanan yatırım sermayesi × 100
Net kâr, satış geliriyle aynı değildir. Hesabın kapsamına giren giderler ve vergi etkileri dikkate alınmalıdır. Faiz sonrası net kâr kullanılıyorsa finansmanın etkisi de sonuca girer; başka bir finansman yapısındaki projeyle karşılaştırma buna göre yapılır. Başlangıç sermayesi ile dönem boyunca ortalama kullanılan sermaye farklı paydalar olabilir. Hangi tanım seçildiyse hesap boyunca tutarlı uygulanır.
Bir varlığın alınıp satılmasına ilişkin hesapta ise satıştan elde edilen tutar, dönem içindeki dağıtımlar ve ilgili maliyetler ayrı değerlendirilir. Değer artışı veya satış hasılatı, bir işletmenin faaliyetlerinden doğan net kârla aynı kavram değildir. Farklı ROI tanımları tek tabloda açıklamasız karşılaştırılmaz.
Basit bir hesap örneği
Yalnız hesaplama yöntemini göstermek için, tanımlanan bir yıllık dönemde bir yatırıma atfedilen net kârın 20.000 TL, başlangıç yatırım sermayesinin 100.000 TL olduğunu varsayalım. Kâr, bu örnek için kapsamı belirlenmiş giderler ve vergiler dikkate alındıktan sonraki tutardır.
ROI = 20.000 / 100.000 × 100 = %20
Bu örnekteki oran bir sektör beklentisi, getiri vaadi veya kabul eşiği değildir. İşletmenin satış hasılatını doğrudan paya yazmak farklı ve yanıltıcı bir sonuç üretir. Birden fazla yılın kârı toplanarak hesaplanan oran da yıllık ROI gibi sunulamaz.
ROI ile diğer göstergeler arasındaki fark
| Gösterge | Cevapladığı soru | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| ROI | Tanımlanan getiri, sermayenin ne kadarına karşılık geliyor? | Getiri, sermaye ve dönem tanımı açıklanır. |
| Geri ödeme süresi | Başlangıç harcaması tanımlanan net nakit akışlarıyla ne zaman karşılanıyor? | Yıl veya ay cinsindendir; muhasebe kârı doğrudan nakit akışı değildir. |
| Net bugünkü değer | Tanımlanan nakit akışlarının uygun iskonto oranıyla bugünkü net değeri nedir? | Ödemelerin zamanlaması ve analiz sınırı sonuca girer. |
| İç verim oranı | Tanımlanan nakit akışlarının net bugünkü değerini sıfırlayan oran nedir? | Bazı nakit akışı yapılarında tek ve anlamlı bir sonuç bulunmayabilir. |
Basit geri ödeme süresi iskonto içermeyen nakit akışlarıyla, iskontolu geri ödeme süresi ise bugünkü değere çevrilen akışlarla hesaplanır. Kullanılan yaklaşım belirtilir. Her ikisi de geri ödeme sonrasındaki sonuçları tek başına açıklamaz.
Net bugünkü değer hesabında başlangıç ve ilave yatırımlar, işletme sermayesi değişimi, işletme nakit akışı, yenilemeler ve dönem sonu değerleri ilgili yıllara yerleştirilir. Reel nakit akışı reel oranla, nominal nakit akışı nominal oranla değerlendirilir. Proje ve özkaynak nakit akışları farklı finansman sınırlarına sahiptir; gelir, gider ve iskonto yaklaşımı bu sınırla tutarlı olmalıdır.
Yüksek ROI neden tek başına yeterli değildir?
İki yatırım aynı ROI değerine sahip olsa da yatırım tutarı, getiri zamanı, risk ve nakit ihtiyacı farklı olabilir. Daha küçük bir yatırımın yüksek oranı, daha büyük bir yatırımın yarattığı toplam değerden üstün olduğunu kendiliğinden göstermez. Projeler aynı dönem ve tanımlarla karşılaştırılır; sermaye kısıtı ve alternatif kullanım imkânları ayrıca değerlendirilir.
Pozitif ROI, tanımlanan hesapta pozitif getiri bulunduğunu gösterebilir. Ancak paranın zaman değeri, yatırım riski, nakit yetersizliği veya gerekli teknik ve hukuki koşullar hakkında tek başına karar verdirmez. Benzer şekilde düşük bir oran, işletmenin bütün varlıklarını satması gerektiği sonucunu doğurmaz. İleriye dönük alternatifler, gerçekleşecek maliyet ve faydalarla incelenir.
Varlık ve özkaynak kârlılığıyla karıştırılmamalı
Net kârın varlıklara oranlanması varlık kârlılığıyla, özkaynağa oranlanması özkaynak kârlılığıyla ilişkilidir. Varlıklar ile ortakların koyduğu sermaye aynı büyüklük değildir. Borçlanma düzeyi, kullanılan kâr tanımı ve dönem ortalaması bu oranların yorumunu etkiler. Bu nedenle bir oranı yalnız ROI etiketiyle sunmak yerine pay ve paydasını açıkça yazmak daha anlaşılır bir değerlendirme sağlar.
Fizibilite raporunda nasıl kullanılır?
- Hesabın dönemi, para birimi, fiyat yılı ve yatırım sınırı tanımlanır.
- Getirinin satış, muhasebe kârı veya nakit akışı olduğu açıkça belirtilir.
- Başlangıç, ilave ve ortalama sermaye ayrımı yapılır.
- Satış, maliyet ve kapasite varsayımlarının kaynakları gösterilir.
- ROI; nakit akışı, net bugünkü değer ve diğer uygun göstergelerle birlikte yorumlanır.
- Temel varsayımların değiştiği senaryolarda sonuçlar yeniden hesaplanır.
Sık sorulan sorular
ROI yüzde yirmiyse yatırım beş yılda geri döner mi?
Bu sonuç doğrudan çıkarılamaz. ROI’de kullanılan kâr ile geri ödeme hesabındaki nakit akışı farklı olabilir. Nakit akışının yıllara dağılımı, ilave yatırımlar ve işletme sermayesi değişimleri geri ödeme süresini etkiler.
Hangi ROI oranı kabul edilebilir?
Her yatırım için geçerli tek bir eşik yoktur. Getiri tanımı, dönem, risk, finansman koşulları ve alternatifler birlikte değerlendirilir. Farklı temelde hesaplanan bir ROI ile sermaye maliyeti açıklamasız karşılaştırılamaz.
Yatırımınızın göstergelerini birlikte değerlendirin
Yatırımınız için kârlılık göstergelerini, nakit ihtiyacını ve risk senaryolarını aynı modelde değerlendirmek üzere bizimle iletişime geçin.